Tüttürenlerin Komünizmi
Dominique ve Oxana’ya
Bir grup insan, Aşağı Manhattan’daki görkemli gökdelenlerden birinin dışarısında toplanmış, girişe uygun bir mesafede duruyorlar; bu mesafe insanların uzaklıklarını keskin bir kartal gözüyle dikkatlice kontrol eden ve çehresinden işini ciddiye aldığı anlaşılan güvenlik görevlisi tarafından korunuyor. Çoğunlukla cadde üzerinde yükselen ofislerin çalışanlarından oluşmasına rağmen turistler ve evsiz, tuhaf gözüken kişiler de bu grubun içine karışmış durumda. Bir düzine kadar kişiden oluşan bu küçük toplanmanın amacı: sigara tüttürmek. Grup bariz bir şekilde ayrışık, heterojen. Çalışanlar gayet resmi bir kuşama sahipler, insan onları kolaylıkla finans-kapitalin karmaşık işleyişindeki bir çark olarak hayal edebiliyor. Şehrin turistik yerlerini görmek için iyi planlanmış rotalarında kısa bir mola veren turistler, uyumsuz, rahat ve rengarenk giyinmişler. Evsizler de buruşuk kıyafetlerinin içindeler. Grupların her biri layıkıyla klişelerle örtüşüyor. Sessizlik içinde sigara içiyor, birbirimize yakın duruyoruz çünkü burası görünmez iplerlerle çevrelenmiş; allah bilir hangi otoritenin çıkardığı bazı kurallara uyuyoruz burada. Farklı yönlere bakıyoruz, belli belirsiz bir utanç duyuyoruz bu durumdan ya da en azından rahat değiliz. Rahat hissetmiyoruz çünkü burası hem resmiliğin sıkıcılığının dışında hem de yoğun ziyaretçi akının bulunduğu bölgenin hemen yanında, herkesin gözü önünde adeta sergilenmekte. Geçenlerin yeni-paryalara attıkları hiç de onaylayıcı olmayan bakışları hissediyoruz. Bu topluluk, beş dakikalığına bir sigara içmek için bir araya gelen, belirli bir noktaya yığılmış, ve tek bir ortak noktaya sahip birbirini tanımayan insanlardan oluşan gelişigüzel bir topluluk gibi gözükürken birdenbire bir ses duyuluyor: “Önce siyahlar ve Yahudiler, şimdi de biz.” Ve anında bir kahkaha ve neşeyle dolup taşıyor burası, tamamen yabancı olan bu insanlar bir anda arkadaş haline geliyor. Bu arkadaşlıklar ve keyifli dakikalar tıpkı sigaralarımız gibi kısa ömürlü; ancak bu birliktelik havası, bu ani insani bağ, ve bu anların faniliği basit bir toplanmanın çok ötesine, bizi farklı yönlere dağılmaya zorlayacak olan işlerimizin ötesine uzanıyor. Tüm her şey tıpkı sigara gibi duman olup uçup giderken bu kısacık an zamanın diktasına, işlerin, yükümlülüklerin, hayatta kalmanın ve toplumsal konumların baskısının ötesine uzanan şaşırtıcı bir kalıcılık gücüne sahip. Ve birlikte gülerek, bizden sayıca çok daha fazla olan kınayıcı kalabalığa ve bizi burada bizi izole eden özenle tasarlanmış düzenlemelere karşı küçük bir zafer kazandığımız kesindir. Dışlanmışlar ve mahcuplar durumu lehlerine çevirdiler; En azından bu küçük anlar için kazanan bizleriz. Bu sözler, elbette sigara içenlerin ruhuyla harmanlanmış bir dilde, onların şakalarıyla yapılmış bir yorumdur. Yüzyıllar boyu süren kölelik ve pogromları, bu yeni ortaya çıkan dışlanmış olanlar figürüyle aynı kefeye koymak biraz fazla olur ve böyle bir kökene sahip olduğunu iddia etmek için biraz ukala olmak gerekir. Ancak sigara tüttürenler her zaman bu tarz alaycı konuşma eğilimine sahiptirler. Burada birkaç siyah var ve görünüşe göre birkaç Yahudi de var. (Evet, doğru tahmin ettiniz, onlar grubun finans-kapital kısmına aitler. Klişeler dışında her şeyden şüphe edilebilir). Siyahlar ve Yahudiler bu sözlerle eğlenirken, Yahudi olan gülümseyerek ekler: “Henüz holokost noktasına varmadık”. Tüttürenler arasında gerçekten siyahlar ve Yahudiler olabilir; ve biz de burada geçici olarak fahri bir şekilde onlardan birine dönüşmüş halde bulduk kendimizi. Hayat hikayeleri dolanıyor şimdi havada, biri dehşet verici bir şekilde holokost’a kadar uzanıyor, diğeri Martin Luther King’den önceki günlere. Yaşlı bir siyahi adam, sanırım binanın bakım personelinden biri, buradakilerin onayıyla birlikte şöyle diyor: “Hayatım boyunca bir siyahi olarak hiçbir zaman sigara tüttüren biri olarak şu anda olduğum kadar baskı görmemiştim.” Ve bu yaşlı adam, sivil haklar hareketinden önce, en azından New York’ta siyah olmanın şu anda sigara içmek kadar kötü olmadığı zamanları yaşamıştı. Bu dışlama kendi çelişkileri ve tuhaf bir suç ortaklığıyla bir diğerini yansıtıyor. Evsizlerin, tamamen yasal olan bazı yerlerde sigara içtikleri için polis tarafından kovalandıklarına dair hikayeleri vardı, taciz için kullanışlı yeni bir bahane. Yahudiler birdenbire evsizlere yeni gözlerle, neredeyse takdirle bakıyor, dışlanmanın ortak kaderinin uyumsuz heyulası havada dolaşıyor ve birbirinden oldukça farklı yolları kısa bir an için birleştiriyor.
Dünyanın bütün sigara tüttürenleri, birleşin! Ama biz hali hazırda birleşmiş durumdayız. Toplumsal bölünmeleri aşarak, tarihin ve karşıtlıklarının hayaletlerini çağırıp onları bir kenara koyarak, sınırların ötesinde bazı dayanışma kırıntıları bularak, birlikte gülerek ve eğlenerek, sadece birkaç dakika içinde birbirlerine tamamen yabancı bir şekilde, Manhattan’da, dünya gücünün kalbinde, finans-kapitalin merkezinde, yalnızca sigara tüttürmek üzerine dayanan umulmadık bir müştereklik kurarak inanılmaz bir yol kat ettik. Durum tamamen netleşti: sigara tüttürenler komünizmi/komünizmde yaşıyor. Bulundukları, toplandıkları her yerde komünizmi yaratıyorlar, Wall Street’ten birkaç dakika uzaklıkta bile. Sigara tüttürenler Occupy Wall Street hareketini çok önceden başlatmışlardı, sadece kimse fark etmedi. Sınıfsız bir toplumun gelecekte ortaya çıkmasını beklemek için sabırları yok, bunu anında burada gerçekleştiriyorlar. Uzak bir geleceğe bırakılamayacak anlık bir zevk olan sigara tüttürmek anlık çözümler gerektirir. Filizlenme aşamasındaki bir komünist hücre için iki kişinin sigara tüttürmesi zaten yeterlidir, iki ya da üç kişi bir araya gelip tüttürdüğünde komünizmin (lanetli) ruhu onların aralarında parıldamaya başlamıştır bile. Sigara tüttürenler çok basit bir üyelik belgesiyle bir parti kurarlar, herkese kapıları açıktır hatta tüttürmeyenleri de aralarına memnuniyetle alırlar. Böyle bir parti, çakmağı çaktığı anda tüm hiyerarşileri dağıtmaya başlayan bir partidir. Iskra, kıvılcım, Lenin’in politik gazetesinin meşhur başlığıydı. Tüttürenler bunu tam kelimenin anlamıyla anlıyorlar, tek gereken bir kıvılcım. Lenin gazetenin başlığını, kıvılcımın gelecekteki büyük bir alevi tutuşturmak için var olduğu sözüne dayandırmaktaydı, ancak sigara tüttürenlerin sadece kıvılcımlarla ve çok küçük anlık alevlerle ayakta durdukları ve alışkanlıkları göz önüne alındığında onların gelecekleri bu kadar kesin olmayabilir. Bu gelecekten yoksun bir komünizmdir, zira hepsi genç ölecek, akciğer kanseri ve kalp krizinden muzdarip olacak, iktidarsızlıktan ve buruşuk bir ciltten bahsetmeye bile gerek yok. Kullanıcılarını yok eden kitle imha silahları kullanıyor bu insanlar kaderlerini neşe dolu bir sakinlikle kabullenmiş bir halde.
Sigara tüttürenlerin partisi doğrudan eyleme geçirilenler haricinde hiçbir özel programa sahip değildir. Eylemleri sözlerinden önce gelir. Ancak bu durum toplanmanın sadece hazza ve anlık tatmine dayandığı, entelektüel taleplerle ilgilenmediği anlamına gelmiyor, hatta tam tersine düşünmeyi teşvik etmek için birlikte sigara tüttürmek gibisi var mıdır? Hayatın gündelik kargaşasına bir ara verilmiştir, uzaktan bakma ve düşünme şansına sahiptir kişi burada. Birkaç dakika içerisinde bin bir türlü program ortaya çıkmıştır bile, uçuk fikirler serbestçe dolaşır, tıpkı sigaranın dumanı gibi. Anlık baskıların ve yükümlülüklerin dışında geçmişe ve geleceğe hem arkadaşlarından hem de yabancılardan oluşan, hiyerarşilerin buharlaştığı bu topluluğun içinden bakabiliriz burada. Çılgın hikayeler ve iyi şakalar sigara dumanı eşliğinde doyasıya anlatılır. İnsan bir soruna yoğun bir düşünsel çabayla bulamayacağı bir çözümü aniden bulabilir, bu tam da üretimin gerekliliğinin dışında durduğumuz bu an sayesindedir, ve zihnin çalışması için çabadan fazlası gerekir. Sigara tüttürmek, raslantıların, beklenmedik ve karşılıksız hediyelerin zamanıdır. Özünde sosyal bir etkinliktir, tek başına sigara tüttürmenin tadı asla aynı değildir (tıpkı seks gibi). Bedensel hazzı ne kadar çok amaçlarsa, zihni o kadar çok canlandırır, tamamıyla Hristiyanlık dışı, tamamiyle ruh ve beden ikiliğine karşı bir etkinliktir tüttürmek. Bedensel arzu ile zihinsel arzu artık el ele tutuşmuş haldedir, biri diğerini besler. Sigara tüttürenlerin partisi eylemi teşvik eden bir programla değil, bir program arayışındaki eylemle başlar ve birkaç kişi bir araya geldiği anda programlar filizlenmeye başlar. Bir sigaranın ömrü kadar bir süre içerisinde dünyayı yorumlar ve değiştirirler.
Sosyal tüttürücülük toplumsal açıdan hiç de nötr değildir. Toplumsal ve tarihsel çağrışımları, bazıları komünist olmaktan çok uzakta olmak üzere, her yöne uzanır. Ancak mevcut yasak ve yükselen siyasi anathema koşulları altında, dışlama ile bağlantısında ‘biyopolitika’nın karikatürü gibi bir şeyi özetleyen kampanyalar ve yeni düzenlemeler zemininde, bir kural olarak sigara tüttürmek bir metafor olarak ortaya çıkar, minyatür bir modelde diğer tüm dışlamaları yansıtır ve kırar, farklı ayrım çizgilerini bir araya getiren ve birleştiren bir ayrım çizgisinin izini sürer. Sigara tüttürenler temsildirler. Sağlıklı sosyal beden üzerindeki kanseri ve geleneksel beden terbiyesi üzerinde giderek artan bir şekilde kanser muamelesi gören zevk almayı temsil etmektedirler. Zevkte her zaman “haz ilkesinin ötesine” erişen, hayatta kalmanın amaçlarına karşı inatçı ve umursamaz bir şey mevcuttur. Sigara tüttürmek, haz peşinde olan bir toplumun bağrında, onun hedonist buyruklarının zemininde zevk almayı teşvik eder. Zevk almayı, biraz fazla ileri, ölümcül olanın hayaletini çağıran sınırlara kadar götürür; ve sağlık ve hazzı teşvik eden toplumun alerjik olduğu şey, tek kelimeyle, zevktir. Freud bir sigara tüttürücüsü olarak bunu çok iyi biliyordu. Zevk ile haz arasında keskin bir karşıtlık kurmuş bir başka tüttürücü Lacan da öyle. Şüphesiz sigara dumanıyla tüten komünizm, ortaya çıktığı kadar hızlı bir şekilde çözülür - her şey dumana karışıp uçup gidiyor. İlk olarak toplumsal ilişkiler anlık olarak sigaranın dumanının sihirli gücüyle, Marx’ın (başka bir sigara tiryakisi daha!) Manifesto’daki dizesindeki gibi “katı olan her şey buharlaşıyor”, biraz yerinden oynar ve sarsılır, ardından süreç içinde filizlenen komünizm heyulası da buharlaşır. Hiçbir iz bırakmadan, tıpkı bir duman gibi mi? Elbette bu fani anların romantize edilmesinin ve cezbedeciliğinin tehlikesi var. Her şeyin dumanların altında anlık olarak mümkün göründüğü o an. Ey gelip geçiciliğin fani güzelliği, bir anlık yüce çağrısı Sirenlerin. Böyle bir eğilime karşı direnmek için sağlam bir düşünsel dürtü olduğu gibi disiplin, arayış ve organize olma ihtiyacını bir kenara bırakarak, kendini yücelten anlık devrimciler grubuyla sıradan olanı derinden bir şekilde yıkıcı bir şey haline getirmenin iyi hissettiren hareketine direnmek için de güçlü bir düşünsel dürtü vardır. Ancak belki de bu karşı koymaya direnmek ve bir anlığına fantezilere izin vermek gerekmektedir. Sigara tüttürenlerin, tıpkı proleterya gibi, bir vatanları yoktur, ama nerede ortaya çıksalar anında özgürleşmiş bölgeler yaratırlar. Tüttürmek her zaman özgürlüğü, hayatta kalmanın zorunluluklarının zincirlerine karşı kararsız, dönek bir özgürlüğü temsil eder, hayatta kalmaya karşı duran bir özgürlük. Şöyle der sanki: Bu zincirlerin, bırakamadığım bu alışkanlığın zincirlerinin içinde özgürüm. Bu zincirler kahredici olan diğer zincirlere biraz mesafe almama izin veriyor ve ben bunun bedelini ödemeye razıyım. Sigara tüttürmek alaycılığı, spontanlığı, rahatlığı, nevrotikliği, psikopatlığı, sapkınlığı, obsesifliği, kompulsifliği, suçluluk duygusu, günahkârlığı, züppeliği, bon-vivantlığı, çaresizliği, anti-stresliği, saldırganlığı, küstahlığı, baştan çıkarıcılığı, sınıfları ve sınıfların ötesini, sosyalliği, anti-sosyalliği ifade eden bir beyan olarak okunabilir… Ama her şeye rağmen ve vahşi bir fanteziyle bu beyanın şöyle okunmasını arzuluyorum: komünizmin bir ihtimali var.